ΠΡΑΞΕΙΣ ΘΑΡΡΟΥΣ ΚΑΙ ΑΝΘΡΩΠΙΑΣ ΕΝ ΚΑΙΡΩ ΠΟΛΕΜΟΥ

                  Τον έσωσα, με έσωσε

                       

Η συγκινητική ιστορία ενός Ελληνοκύπριου και ενός Τουρκοκύπριου το 1974. Η Τετάρτη, 22 του Ιούλη, καταγράφηκε ως μια ιστορική βραδιά για το Κίνημα Επαναπροσέγγισης και Ειρήνης στην Κύπρο. Η δημοτική αίθουσα στο τέρμα της οδού Λήδρας, κοντά στο ε/κ σημείο ελέγχου πριν την είσοδο στη βόρεια Λευκωσία, αποδείχτηκε πολύ μικρή για να χωρέσει όλους εκείνους που κατέκλυσαν το χώρο μέσα κι έξω.

Την πρωτοβουλία για την εκδήλωση πήρε η «Συμμαχία Σταματήστε τον Πόλεμο – Κύπρος» σε συνεργασία με 20 άλλες ε/κ και τ/κ οργανώσεις, μετά από εισήγηση της Τ/κ δημοσιογράφου Σεβγκιούλ Ουλουντάγ. Η εκδήλωση έγινε για να τιμηθούν μερικοί από αυτούς τους αφανείς ήρωες που βρίσκονται στον αντίποδα μιας 50χρονης Ιστορίας εγκλημάτων και ωμοτήτων που διεπράχθησαν κι από τις δύο κοινότητες. Οι άνθρωποι αυτοί, μέσα από την κόλαση και τα ερείπια των πολεμικών συγκρούσεων, διέσωσαν την ελπίδα για ειρηνική συνύπαρξη και ως κοινωνία οφείλουμε να τους εκφράσουμε ένα μεγάλο ευχαριστώ.

Τιμώμενα πρόσωπα ήταν έξι Ε/κ και τέσσερεις Τ/κ, που σε καιρό πολέμου, ρισκάροντας και τη ζωή τους ακόμα, έσωσαν συνανθρώπους τους προερχόμενους από την κοινότητα «του εχθρού» από βέβαιο θάνατο, σφαγή ή βιασμό. Ο Έλληνας… «…Αυτό που έγινε στην Κύπρο το 1974 δεν ήταν ένας πόλεμος ανάμεσα σε δύο κράτη αλλά ένας εμφύλιος πόλεμος και οι εμφύλιοι πόλεμοι θέλουν καρδιά και δύναμη για να ξεχαστούν», ήταν τα λόγια που είπε ο Παναγιώτης Ποϊράζης παραλαμβάνοντας την πλακέτα εκ μέρους του πατέρα του, που αγνοείται από το 1974. Ο πατέρας του, Σταύρος Ποϊράζης, ήταν ο Έλληνας κοινοτάρχης στο χωριό Στρογγυλός, που τόσο το 1964 όσο και το 1974 έσωσε τις ζωές Τ/κ από Ε/κ. Και πράγματι, η καρδιά και η ανθρωπιά περίσσεψαν το βράδυ της Τετάρτης στην εκδήλωση τιμής.

 Κι ο Τούρκος… Χαρακτηριστική ήταν η περίπτωση του βοσκού Alpay Topuz, που με σεμνότητα και συστολή ήρθε στο βήμα για να παραλάβει την πλακέτα. Το 1974, ο Alpay ήταν επικεφαλής του στρατοπέδου συγκέντρωσης 600 Ε/κ αιχμαλώτων στο χωριό Βώνη και η παρέμβασή του απέτρεψε βιασμούς γυναικών, ενώ βοήθησε τις μητέρες και τα παιδιά δίνοντάς τους γάλα και παιχνίδια.

Ο ένας έσωσε τη ζωή του άλλου

Ιδιαίτερη συγκίνηση προκάλεσε η στιγμή που η Τ/κ Mahan Halil ήρθε στο βήμα για να βραβεύσει τον Χριστοφή Ποσείδια ευχαριστώντας τον. Η Mahan, πριν το 1974 ζούσε στο χωριό Δάλι και ήταν ανάμεσα στις Τ/κ γυναίκες και παιδιά που σώθηκαν από επίθεση και βιασμό τους από μέλη της EOKA B’, χάρις στον Χριστοφή κι άλλους Ε/κ γείτονες του Δαλιού που τις έκρυψαν στα σπίτια τους.

Η αίθουσα ξεχείλισε από έντονα συναισθήματα, τη στιγμή που ο Χρήστος Κυπριανού κι ο Ahmet Yorganci έκαναν την εμφάνισή τους μαζί στο βήμα. Ο ένας έσωσε τη ζωή του άλλου το 1974. Η τύχη το έφερε κι ο Χρίστος έσωσε τη ζωή του Άχμετ κατά τη διάρκεια του πραξικοπήματος κι ο Άχμετ με τη σειρά του έσωσε τον Χρήστο από βέβαιο θάνατο στον πόλεμο του 1974. «Αυτό που έκανα ήταν το καθήκον μου σαν άνθρωπος κι αν ξανατύχει πάλι, το ίδιο θα κάνω», είπε με τρεμάμενη φωνή ο Χρήστος.

 «Γεννήθηκα το 1964. Η σημερινή βραδιά είναι η πιο ιστορική στιγμή της ζωής μου», είπε ο Γιάννης Παπαδάκης δίνοντας την πλακέτα στον Άχμετ Γιορκαντζί. Είναι σίγουρο πως για τον κόσμο που ήταν εκεί, η δήλωση αυτή δεν αποτελούσε καθόλου υπερβολικό σχήμα λόγου. Όπως εύστοχη ήταν και η δήλωση του Σενέρ Ελτζίλ, γραμματέα της τ/κ Οργάνωσης Δασκάλων, που βραβεύοντας τον Χρήστο Κυπριανού, είπε πως «εάν υπήρχαν περισσότεροι Άνθρωποι το 1963 και 1974 όπως τους αποψινούς τιμώμενους δεν θα είχαμε υποστεί τις τραγωδίες μας».

Για τους 200 ανθρώπους που βρέθηκαν στην εκδήλωση, η βραδιά της Τετάρτης υπήρξε μια μοναδική ιστορική εμπειρία. Ήταν μια εκδήλωση που θέτει το ζήτημα ότι οι απλοί άνθρωποι και στις δύο κοινότητες, δεν μπορούν να περιμένουν τους ηγέτες τους να πάρουν τις σωστές αποφάσεις, αλλά χρειάζεται να αναλάβουν πρωτοβουλίες σαν κι αυτή. Εκδηλώσεις που να εμπνέουν όλους όσοι θέλουν να παλέψουν ενάντια στον εθνικισμό και το σοβινισμό. Ιδιαίτερα, στις μέρες μας, όπου ο εθνικισμός προσπαθεί να σηκώσει κεφάλι και στις δύο πλευρές, επιδιώκοντας την ανατροπή κάθε προσπάθειας για ειρηνική και δημοκρατική επανένωση του νησιού

Η δική μου η παρτίδα έχει μοιραστεί στα δυο...

Tου ΝΙΚΟΥ ΡΟΛΑΝΔΗ  
Πρώην Υπουργού Εξωτερικών

Όταν ο Δημήτρης Χριστόφιας πήρε στα χέρια του το πηδάλιο του κυπριακού σκάφους πριν δυο περίπου μήνες, ξαναζωντάνεψε η Κύπρος. Σε άρθρο μου στις 21 Νοεμβρίου 2007 έγραφα πως "ΔΗΣΥ και ΑΚΕΛ, που ιστορικά εργάστηκαν για την επανένωση της Κύπρου και που ελέγχουν μεταξύ τους το 65% του λαού, δεν θα μπορούσαν να καθοδηγήσουν τον κόσμο τους προς την επιλογή Τάσσου Παπαδόπουλου, την οποία χαρακτήριζαν ως πορεία προς τη διχοτόμηση". Και πράγματι, παρά τις αντίθετες προβλέψεις και δημοσκοπήσεις, ο Παπαδόπουλος βρέθηκε μετεκλογικά καθισμένος στον καναπέ του σπιτιού του.

Ο Χριστόφιας χαμογελούσε. Η Κύπρος χαμογελούσε. Παρ' όλο που όλοι γνωρίζαμε πως η λύση του Κυπριακού θα ήταν σκληρή, όπως σκληροί και αδίσταχτοι είναι οι ισχυροί της γης, που έχουν λόγο και ρόλο σε όλα τα διεθνή θέματα και συνεπώς και στο δικό μας, είτε το θέλουμε είτε όχι. Μπήκαμε, λοιπόν, στη διαδικασία: Από τη μια, λύση δίκαιη που αναπόφευκτα όμως θα αντανακλά τα παρελθοντικά λάθη και αμαρτίες των Ελληνοκυπρίων και των Τουρκοκυπρίων. Από την άλλη, μια επικίνδυνη διχοτόμηση.

Έτσι έφτασαν οι πρώτες δύσκολες ώρες... Στιγμές που κυλούν σαν σταγόνες φθινοπωρινής βροχής στα πρόσωπά μας. Μέσα σε περιβάλλον μουντό. Αυτές τις ώρες ο Ελληνοκύπριος γλυκύς μελωδός Μάριος Τόκας (που πέθανε πρόσφατα) και η Τουρκοκύπρια ποιήτρια Νεσιέ Γιασίν, με το ποίημα-τραγούδι τους "Η δική μου η πατρίδα έχει μοιραστεί στα δυο, ποιο από τα δυο κομμάτια πρέπει να αγαπώ;" μας θυμίζουν την τραγωδία αυτής της γης και τα μεγάλα διλήμματα που για πενήντα τώρα χρόνια γεμίζουν με ουλές το σώμα της Κύπρου.

Δημήτρη, Μεχμέτ, "Ποιο από τα δυο κομμάτια πρέπει να αγαπώ"; Αυτό είναι το ερώτημα στο τραγούδι. Η δική σας όμως εντολή, που σας δόθηκε από τη συντριπτική πλειοψηφία του λαού, δεν είναι να μας πείτε ποιο κομμάτι πρέπει να αγαπάμε... Είναι να συγκολλήσετε τα δύο κομμάτια, παρά τις σχεδόν ανυπέρβλητες δυσκολίες, παρά τις πολιτικές καταιγίδες που ξεσηκώνουν συνήθως τα εθνικά θέματα, παρά τις πιέσεις, παρ' όλους τους προπηλακισμούς που θα εκτοξεύονται εναντίον σας από τους ανόητους και τους φτηνούς πολιτικάντηδες. Να συγκολλήσετε τα δυο κομμάτια μιας Μικρής Πατρίδας με Μεγάλες Αποφάσεις. Για να τα αγαπάμε και τα δυο.

Δημήτρη, Μεχμέτ, δεν ξέρω πού θα σας βγάλουν οι πολλές "απαραβίαστες κόκκινες γραμμές" με τις οποίες γεμίσατε τα κείμενά σας. Η μια πλευρά θεωρεί τις "κόκκινες γραμμές" της σαν θέσφατα του Ευαγγελίου. Η άλλη θεωρεί τις δικές της σαν ιερές ρήσεις του Κορανίου. Δεν ξέρω ακόμα πού θα σας βγάλουν οι πολλές Ομάδες Εργασίας και οι Τεχνικές Επιτροπές με τους υπερ-εκατό μάστορες και τεχνίτες τους. Εμένα μου θυμίζουν Πύργο της Βαβέλ με τις πολλές γλώσσες.

Είχα προ καιρού εκφράσει γραπτώς την άποψη πως η λύση δύσκολων εθνικών περίπτωση αυτή οι Ελληνοκύπριοι πληρώνουμε το τίμημα των παρελθοντικών λαθών μας (ιδίως του 1963). Εύχομαι το θέμα αυτό να μην αποτελέσει ανάσχεση της διαδικασίας. Τα πιο πάνω νέα προβλήματα θα προστεθούν στους άλλους "άθλους του Ηρακλή", όπως τους ονόμασα στο παρελθόν, όπως είναι οι "Εγγυήσεις", ο "Τουρκικός στρατός", τα "Αδιέξοδα" και άλλα. Ανάντης θα είναι ο δρόμος της λύσης.

Θέλω όμως να πιστεύω, Πρόεδρε Δημήτρη, πως η βαθιά επιθυμία σου να δεις την Κύπρο επανενωμένη, το θάρρος σου και η ψυχική αντοχή σου, θα οδηγήσουν σε αποτέλεσμα, με την απαραίτητη σύμπραξη του Μεχμέτ Αλί Ταλάτ και τη βοήθεια Αθήνας και Άγκυρας (της οποίας η στάση πρόσφατα έχει δυστυχώς αλλάξει προς το χειρότερο). Έτσι που στο δίλημμα του τραγουδιού του Μάριου Τόκα και της Νεσιέ Γιασίν να μπορεί να δοθεί η απάντηση: "Θα αγαπώ και τα δυο κομμάτια, ενωμένα".θεμάτων δεν ξεκινά με πολλές επιτροπές και πολυπρόσωπες συνάξεις. Ξεκινά με συνομιλίες πρόσωπο με πρόσωπο των ηγετών, καταγράφοντας τα σημεία συμφωνίας και τις διαφορές, και καταβάλλεται προσπάθεια γεφύρωσης των διαφορών αυτών. Οι Ομάδες και οι Επιτροπές έπονται πάνω σε εξειδικευμένα θέματα που τους ανατίθενται, όπως ακολουθεί η άμαξα τα άλογα. Αυτό υπαγορεύει η λογική. Αυτό εκπηγάζει και από τη διεθνή πρακτική.

Έστω όμως, η ευχή όλων μας είναι να μπορέσουμε να προχωρήσουμε, έχοντας κατά νουν πως η σημερινή διαπραγμάτευση θα είναι πιο δύσκολη από όλες τις προηγούμενες. Και λιγότερο αποδοτική για τους Ελληνοκύπριους.

Από το 1948 και μετά, οι Ελληνοκύπριοι απορρίψαμε και τις 15 Προτάσεις λύσης που υποβλήθηκαν επί του Κυπριακού. Τις απαριθμώ σε άρθρο μου της 31ης Ιανουαρίου 2008. Η κάθε επόμενη Πρόταση ήταν χειρότερη για τους Ελληνοκυπρίους από την προηγούμενη. Με τις θέσεις και αποφάσεις μας όλα αυτά τα χρόνια, με τις περισσότερες από τις οποίες η Ελλάδα διαφωνούσε, ανοίξαμε σταδιακά τις πύλες για την τουρκική εισβολή του 1974. Έκτοτε διαπράττουμε το ένα λάθος μετά το άλλο.

Τον Απρίλη 2004 ο λαός καθοδηγήθηκε από τον Πρόεδρο να απορρίψει το Σχέδιο Ανάν. Κι αυτό, παρ' όλο που ο ίδιος ο Παπαδόπουλος αποδέχθηκε το Ανάν 3 και μετά παρουσιαζόταν έτοιμος να υιοθετήσει το Σχέδιο με μικρές μόνο τροποποιήσεις. Στις 8 Φεβρουαρίου 2004 ο Παπαδόπουλος δήλωσε: "Πάντα εμείς υποστηρίζαμε την έναρξη συνομιλιών με βάση το Σχέδιο Ανάν και στόχος μας παραμένει η εξεύρεση λύσης μέχρι την 1ην Μαΐου 2004". Προέβη και σε δεκάδες παρόμοιες δηλώσεις. Τελικά έκανε στροφή 180 μοιρών. Έτσι, χωρίς να αισθανθεί την ανάγκη να εξηγήσει στο λαό τους λόγους για τους οποίους ένας πρόεδρος άρχισε να αναθεματίζει αυτό που αρχικά αποδέχτηκε. Το Σχέδιο κατέστη σε λίγους μήνες καταραμένο. Και για τον Πρόεδρο και για άλλα δύο κόμματα της τότε συμπολίτευσης (ΑΚΕΛ και ΕΔΕΚ), που αρχικά δέχτηκαν το Σχέδιο και μετά το απέρριψαν. Έτσι απλά. Όπως λες: "Μου αρέσει αυτό το φαγητό" και σε λίγα λεπτά: "Όχι, δεν μου αρέσει". Απίστευτο και όμως αληθινό.
Σήμερα ο Δημήτρης Χριστόφιας πρέπει να γνωρίζει πως θα συναντήσει πολλές πρόσθετες δυσκολίες στο δρόμο του. Μερικές από αυτές δημιουργήθηκαν λόγω των εξελίξεων τα τελευταία τέσσερα χρόνια. Άλλες οφείλονται στο ότι η Τουρκία εκμεταλλεύεται το γεγονός πως, μετά από πενήντα άγονα χρόνια, φτάσαμε στο δίλημμα: Λύση ή διχοτόμηση.

Απαριθμώ μερικές από τις πρόσθετες δυσκολίες:
1. Έποικοι: Πελώριο θέμα: Ο αριθμός των εποίκων αυξήθηκε από 130,000 το 2004 σε 200-250,000 σήμερα. Είμαστε αφελείς αν πιστεύουμε πως θα φύγουν όλοι αυτοί εύκολα. Προσωπικά λυπάμαι γιατί ο τότε Πρόεδρος Κυπριανού δεν συγκατατέθηκε το καλοκαίρι του 1983 (ήμουν Υπουργός των Εξωτερικών) να αποχωρήσουν οι έποικοι (15,000 τότε) με αποζημίωση $5.000 κατά κεφαλή, σαν μέρος της Πρωτοβουλίας των Δεικτών που θα ακολουθούσε, για την απόρριψη της οποίας παραιτήθηκα. Άρχισε, λοιπόν, να μετράς, Δημήτρη Χριστόφια: 15.000, 130.000, 250.000... Σε λίγο θα χαθείς στο μέτρημα....
2. Έδαφος: Εύχομαι πως η επιστροφή της Μόρφου, για την οποία εργάστηκα προσωπικά το 1981, και η πιθανή επιστροφή της Καρπασίας (συνομιλίες Μπούργκενστοκ) δεν θα παρουσιάσουν τώρα εμπλοκή. Αν παρουσιάσουν, ποιον άλλον μπορούμε να μεμφθούμε από το ξερό μας το κεφάλι;
3. Οικοδομές σε περιουσίες Ελληνοκυπρίων: Ίσως να δεκαπλασιάστηκαν τα τελευταία 4 χρόνια. Αν το πρόβλημα ήταν αρκετά μπλεγμένο το 2004 -και όντως ήταν- σήμερα η διαπραγμάτευση θα είναι πολύ πιο δύσκολη.
4. Παρθενογένεση: Μια νέα παραδοξότητα που δεν υπήρχε στα παλιά χρόνια. Δεν υπήρχε ούτε στο Σχέδιο Ανάν, το οποίο, όπως ορθά διαπίστωσε το ΑΚΕΛ τον Απρίλιο 2004, "δεν διέλυε την Κύπρο, αλλά την επανένωνε". Τώρα να διαλύσουμε την Κύπρο και να την ξανακτίσουμε; Γιατί, Μεχμέτ Αλί Ταλάτ; Θέλεις να εξασφαλίσεις κρατική αναγνώριση σε περίπτωση διάλυσης της κοινής πατρίδας; Μα αν πριν επανενώσουμε την Κύπρο, σκεφτόμαστε τη μελλοντική διάλυσή της, τότε προς τι η επανένωση; Φυσικά και στην περίπτωση αυτή οι Ελληνοκύπριοι πληρώνουμε το τίμημα των παρελθοντικών λαθών μας (ιδίως του 1963). Εύχομαι το θέμα αυτό να μην αποτελέσει ανάσχεση της διαδικασίας. Τα πιο πάνω νέα προβλήματα θα προστεθούν στους άλλους "άθλους του Ηρακλή", όπως τους ονόμασα στο παρελθόν, όπως είναι οι "Εγγυήσεις", ο "Τουρκικός στρατός", τα "Αδιέξοδα" και άλλα. Ανάντης θα είναι ο δρόμος της λύσης.

Θέλω όμως να πιστεύω, Πρόεδρε Δημήτρη, πως η βαθιά επιθυμία σου να δεις την Κύπρο επανενωμένη, το θάρρος σου και η ψυχική αντοχή σου, θα οδηγήσουν σε αποτέλεσμα, με την απαραίτητη σύμπραξη του Μεχμέτ Αλί Ταλάτ και τη βοήθεια Αθήνας και Άγκυρας (της οποίας η στάση πρόσφατα έχει δυστυχώς αλλάξει προς το χειρότερο). Έτσι που στο δίλημμα του τραγουδιού του Μάριου Τόκα και της Νεσιέ Γιασίν να μπορεί να δοθεί η απάντηση: "Θα αγαπώ και τα δυο κομμάτια, ενωμένα".