Το λεμεσιανό καρναβάλι και οι αρχαίες του ρίζες

Του Τίτου Κολώτα-Δημοσιογράφου και ερευνητή της ιστορίας της Λεμεσού.  

Το λεμεσιανό καρναβάλι είναι αναμφισβήτητα μια μεγάλη  ετήσια λαϊκή ψυχαγωγική γιορτή  που μέσα όμως από τη μελέτη της πορείας του στο χρόνο εξάγονται πτυχές και πολλά ενδιαφέροντα στοιχεία .Ιστορικά, εθνογραφικά , κοινωνικά, πολιτικά πολιτισμικά και πολιτιστικά.  Μελετώντας όλα αυτά το κάνουν στα τελικά συμπεράσματα ένα γεγονός  πολυσήμαντο, πολυδιάστατο και πολύπλευρα ενδιαφέρον.

 Ας πάρουμε, προς το παρόν μόνο μια από τις  πτυχές του αυτές, την ιστορική, για να δούμε την  σύνδεση του μέσα από τα βάθη των αιώνων με την αρχαιότητα.  

Μπορεί οι ρίζες  του  σύγχρονου Λεμεσιανού Καρναβαλιού  να χάνονται μέσα στις δεκαετίες, όμως οι ιστορικές ρίζες και οι πηγές του,  βρίσκονται σίγουρα μέσα στα βάθη των αιώνων.

Η Λεμεσός, νεότερη εξέλιξη της «Παλιάς Λεμεσού» δηλαδή της Αμαθούντας, διατήρησε κάποια κατάλοιπα  αρχαίων τελετών και εορτών που γίνονταν  εκεί, όπως και στην υπόλοιπη Ελλάδα, αφιερωμένων στους  αρχαίους Θεούς όπως ήταν τα Κρόνια, προς τιμήν του πατέρα των Θεών τον Κρόνο, τα Διονύσια προς τιμήν του Διόνυσου και τα Αδώνια  προς τιμήν  του Ημίθεου εραστή της Αφροδίτης του  «υπέρκαλλου Θεού» Άδωνη,  στα οποία μικροί και μεγάλοι λάμβαναν μέρος μεταμφιεζόμενοι κατάλληλα.

Γιορτασμοί που γίνονταν κυρίως την Άνοιξη και σηματοδοτούσαν την αναγέννηση της φύσης την αναδημιουργία , την ευφορία της γης.

Στην Αμαθούντα τα Αφροδίσια λέγονταν Κάρπωσις. Κατά την τέλεση της θυσίας προς τη θεά κάποιος από τους νέους, ξαπλωμένος σε μια κλίνη, δίπλα στον τάφο της Αφροδίτης - Αριάδνης, έβγαζε κραυγές και έκανε όπως οι γυναίκες οι οποίες διέρχονται τις στιγμές των πόνων του τοκετού  αναπαριστώντας  τη γέννηση  του καρπού τού έρωτα της με τον ημίθεο ήρωα Θησέα. Άλλοι άνδρες, ντυμένοι κι αυτοί γυναικεία που εκπροσωπούσαν τις γυναίκες της Αμαθούντας,  προσπαθούσαν να της συμπαρασταθούν με επιφωνήματα και φωνές  και να της δώσουν κουράγιο.

Το θρησκευτικό λοιπόν αυτό δρώμενο αποτελεί και την σύνδεση του απώτερου χθες με τη σύγχρονη αποχή:

Στις καρναβαλίστικες εκδηλώσεις και παρελάσεις των τελευταίων χρόνων του περασμένου αιώνα και για πολλά χρόνια μετά μία συνήθης καρναβαλίστικη παρουσία ήταν η αναπαράσταση μίας εγκύου γυναίκας που μέσα από λυγμούς και γοερές κραυγές και με τη συνοδεία και συμπαράσταση ανδρών μεταμφιεσμένων σε γυναίκες, προσπαθούσε να ξεγεννήσει. Το επαναλαμβανόμενο αυτό καρναβαλίστικο θέαμα έκανε συχνά τους λεμεσιανούς αλλά και τον ντόπιο τύπο να αγανακτεί για το «αηδές αυτό θέαμα».

Μια χρονιά, εκεί γύρω στο 1908-1909, βρισκόταν στο λεμεσιανό καρναβάλι προερχόμενος από τη Λευκωσία ο γυμνασιάρχης του Παγκυπρίου Γυμνασίου και μετέπειτα καθηγητής του Εθνικού Πανεπιστημίου Αθηνών, επιφανής φιλόλογος-ιστορικός,  Μιχαήλ Βολανάκης.  Όταν αντιλήφθηκε την απέχθεια και τις διαμαρτυρίες  αυτές εξήγησε στους λεμεσιανούς πόσο σημαντική από ιστορικής πλευράς ήταν η φαινομενικά απλοϊκή αυτή αναπαράσταση, τους λέει:

 «Το θέαμα που βλέπετε έχει ιστορική σημασία και το παρακολουθώ με έκπληξη και σεβασμό. Απ’ αυτό, κατά μέγα μέρος, φαίνεται πως εκπηγάζει το έθιμο των καρναβαλιών στην πόλιν σας. Να σας εξηγήσω: Όταν ο μυθικός ήρωας Θησέας, άρχισε να διηγείται, επέστρεφε θριαμβευτής από την Κρήτη, πούχε σκοτώσει τον Μινώταυρο, παρασύρθηκε το πλοίο που τον μετέφερνε στην Αθήνα από τους αντίθετους ανέμους και το ανάγκασε να προσορμισθεί στον λιμένα της Αμαθούντος. Βγήκε λοιπόν στην πόλη της Αμαθούντας. Δεν ήταν όμως μονάχος. Μαζί του μετέφερνε και την κόρη του βασιλιά Μίνωα, την βασιλοπούλαν Αριάδνην  που τον ερωτεύτηκε,  τον βοήθησεν να βγει από τον Λαβύρινθον και τον ακολούθησε στην επιστροφήν του. Αφού παρέμεινε για λίγες μέρες στο παλάτι του τότε βασιλιά της  παλιάς Λεμεσού, ώσπου ο καιρός το επέτρεψε να συνεχίση το ταξείδι του, μια μέρα τώσκασε κρυφά κ’ εγκατέλειψε την Αριάδνη στην φιλόξενη Αμαθούντα. Η βασιλοπούλα ήταν έγκυος από τον Θησέα και όταν μετά λίγες μέρες την έπιασαν οι πόνοι της γέννας, οι αξιωματικοί της Αυλής  και οι γυναίκες τους, θεώρησαν σωστό, χάριν της αξιοπρέπειας και τού γοήτρου της ξένης πριγκίπισσας και από συμπάθειαν προς την εγκαταληφθείσαν, να μαζευτούν στο δωμάτιο τής επιτόκου και όλες μαζί να μιμούνται τες κινήσεις, τες κραυγές και εκφωνήματα  τής επιτόκου. Η απομίμηση αυτή  ήταν ένας από λεπτότητα τρόπος μειώσεως του γεγονότος των επίπονων στιγμών της υψηλής πασχούσης.

  Την επέτειο του πριγκιπικού αυτού τοκετού, οι Αμαθούσιοι γιόρταζαν κάθε χρόνον μέ σέ μεταμφίεσι αναπαράστασι της σκηνής κοιλοπονήματος της Αριάδνης.Το έθιμο αυτό  συνεχίστηκε φαίνεται γιά πολλούς αιώνες, μεταφέρθηκε δε και υιοθετήθηκε κατόπιν από τους μετοικίσαντες εις Νέαν Λεμεσόν Αμαθουσίους και παρέμεινε  εις τους γιορτασμούς των σημερινών Καρναβαλιών και ως προς την προηγουμένως  περιγραφείσαν αντιαισθητικήν του εμφάνισιν.»

 Η ιστορικά αληθοφανής λοιπόν αυτή ερμηνεία  έκανε τους λεμεσιανούς να εκτιμήσουν το  αρχαιοπρεπές εκείνο έθιμο και να  πάψουν πλέον να εκλαμβάνουν την καρναβαλίστικη  αναπαράσταση  του ως «αηδές θέαμα» αλλά  να την θεωρούν  πλέον ως την πιο τρανή ιστορική απόδειξη της διασύνδεσης της αρχαιότητας με τη σύγχρονη παράδοση άρα και τις βαθιές ρίζες και πηγές του καρναβαλιού τους.