Κύπρος Νικολαΐδης, ο διεθνούς φήμης Κύπριος καθηγητής της εμβρυολογικής ιατρικής

Για δέκα χρόνια τώρα ο διεθνούς φήμης καθηγητής της εμβρυολογικής ιατρικής, συμπατριώτης μας, Κύπρος Νικολαΐδης, ηγείται μιας παγκόσμιας ετήσιας συνδιάσκεψης εμβρυολόγων που έχει εξελιχθεί στο κυριότερο κέντρο ενημέρωσης για το επιτελούμενο ερευνητικό έργο και ανταλλαγής γνώσεων και εμπειριών σε αυτό τον τομέα.

Η πρώτη τέτοια συνδιάσκεψη έγινε το 2001 στην Αθήνα, η τρίτη στην Κύπρο. Μια απ’ αυτές έγινε στην Κωνσταντινούπολη. Φέτος πραγματοποιείται αυτή τη βδομάδα στη Ρόδο. Η συμμετοχή φθάνει, και κάποτε ξεπερνά, τους χιλίους ιατρούς και ερευνητές -- όλοι με σημαντική επίδοση στον τομέα τους.

Οταν λέμε ότι ο Κύπρος Νικολαΐδης ηγείται της μεγάλης αυτής προσπάθειας δεν εννοούμε μόνο τη διεθνώς αναγνωρισμένη επιστημονική πρωτοπορία του σε αυτό τον τομέα. Εννοούμε και τον αμεσότερα ηγετικό του ρόλο σ’ αυτές τις συνδιασκέψεις, η πραγματοποίηση των οποίων ήταν δική του έμπνευση και πρωτοβουλία. Αρκετές από τις επιστημονικές ανακοινώσεις είναι από τους 80 τόσους επιστήμονες στους οποίους προσφέρεται ερευνητικού χαρακτήρα υποτροφία από το φιλανθρωπικό ίδρυμα, το οποίο χρηματοδοτείται από τον ιατρικό οργανισμό Foetal Medicine Foundation, του οποίου προΐσταται ο κ. Νικολαΐδης.

Η μακρά διαδρομή του Κύπρου Νικολαΐδη, από την Πάφο, μέχρι τα σκήπτρα της εμβρυολογικής ιατρικής, αποτελεί μια «γοητευτική ιστορία», όπως τη χαρακτήρισε και όπως μας την παρουσίασε ο ίδιος σε μια μακρά συνέντευξη στο σπίτι του στο Dulwich του νοτίου Λονδίνου. Γιος γιατρού, του αείμνηστου Ηρόδοτου Νικολαΐδη, από τα πρώτα χρόνια --είτε γιατί ο πατέρας του ήταν τόσο καλός υποβολέας είτε γιατί ο Κύπρος επηρεάσθηκε τόσο πολύ απ’ όλα όσα έβλεπε και άκουε συνοδεύοντας τον κατά τις επισκέψεις του σε ασθενείς ή κατά τις συχνές περιοδείες του στα χωριά της επαρχίας--θεμελιώθηκε μέσα του η ιδέα να γίνει και ο ίδιος γιατρός.

Ενεγράφη στην Ιατρική Σχολή του Πανεπιστημίου King’s του Λονδίνου και όλα πήγαιναν κανονικά για μια γενικού χαρακτήρα ιατρική εκπαίδευση μέχρι το τελευταίο τρίμηνο πριν από τις τελικές εξετάσεις. Οπως συνηθιζόταν, αυτό το τρίμηνο μπορούσε ο κάθε φοιτητής να το περάσει στη χώρα των σπουδών του ή σε οποιαδήποτε άλλη χώρα όπου θα γνώριζε την εφαρμογή της ιατρικής με χρηματοδότηση φαρμακευτικών εταιρειών.

«Προτίμησα να μείνω στο King’s κυρίως γιατί φοβόμουν το ταξίδι με αεροπλάνο», αφηγείται ο διάσημος Κύπριος επιστήμονας. ''Ηταν η αρχή της χρήσης υπερήχων στην εμβρυολογική ιατρική και κατά καλή μου τύχη ένας νέος καθηγητής που ήλθε από τη Σκωτία χρησιμοποιούσε νέο μηχάνημα. Μέχρι τότε βλέπαμε στατικές εικόνες του εμβρύου. Τώρα βλέπαμε το έμβρυο να κινείται. Ηταν για μένα μια επανάσταση, ένας νέος κόσμος. Χίλια δυο τα ερωτήματα: Πώς αρχίζει μια νέα ζωή; To μεγάλο χρέος σου να την προστατεύσεις. Και τι κάνεις αν βρεθείς μπροστά στο ενδεχόμενο αντιπαράθεσης της μάνας με το παιδί; Φοβερά τα ερωτήματα που στην προέκταση τους έφερναν στη σκέψη τις παλαιές εμπειρίες μου απ’ όσα έβλεπα και άκουα κατά τις περιοδείες του πατέρα μου στην Πάφο αλλά και με τα κεφαλαιώδη θέματα που με απασχολούσαν σαν ένα νέο φοιτητή- πυρηνικά όπλα, ρατσισμός, αποικισμός και άλλα. Απ’ εκείνες τις πρώτες στιγμές που είδα το έμβρυο να κινείται ήμουν ήδη αφοσιωμένος στην εμβρυολογία».

Για τον Κύπρο Νικολαΐδη κάθε μέρα, κάθε ώρα, που περνούσε ήταν και μια νέα έπαλξη αγώνα για κάτι το καλύτερο υπέρ του εμβρύου. Το ερευνητικό του έργο κάλυπτε και καλύπτει πολλούς τομείς με αποτέλεσμα τον περιορισμό της βρεφικής και παιδικής θνησιμότητας αλλά το όνομα του σχετίσθηκε περισσότερο με την αποτελεσματική αντιμετώπιση του συνδρόμου Down διότι επρόκειτο για κάτι που προβλημάτιζε ένα υπολογίσιμο ποσοστό πληθυσμού σε παγκόσμια κλίμακα. Πριν από την παρέμβαση του Νικολαΐδη στο θέμα του συνδρόμου Down, οποιαδήποτε γυναίκα έμενε έγκυος μετά τα 35 της χρόνια έπρεπε να κάνει παρακέντηση.

Διερωτήθηκα, λέει ο κ. Νικολαΐδης, ''γιατί αυτό το απόλυτο των 35 χρόνων; Στις περιπτώσεις του συνδρόμου Down υπάρχουν μερικά χαρακτηριστικά στο έμβρυο: πιο χοντρός λαιμός, πιο μικρά αυτιά και άλλα. Οταν εξετάσω το έμβρυο και διαπιστώσω ότι δεν παρουσιάζει αυτά τα χαρακτηριστικά σημαίνει ότι είναι εντάξει έστω και αν η γυναίκα είναι ηλικίας 35 ή και περισσοτέρων χρόνων. Και το αντίθετο, μπορεί η γυναίκα να είναι νεότερη και να παρουσιάζονται τα χαρακτηριστικά του συνδρόμου Down. Σε μια περίπτωση που εξέτασα το έμβρυο στη 12η βδομάδα εγκυμοσύνης πρόσεξα ένα μαύρο σημάδι πίσω στο λαιμό του. Και έτυχε να έχει το σύνδρομο Down. H αποτελεσματική αντιμετώπιση του προβλήματος έγινε ευκολότερη. Η εξέταση του εμβρύου στη 12η βδομάδα για το σύνδρομο Down δίδει τη δυνατότητα επισήμανσης και διαφόρων άλλων προβλημάτων».

Μια άλλη επιτυχία του Κύπρου Νικολαΐδη είναι η αποτελεσματική αντιμετώπιση της ανωμαλίας στις περιπτώσεις διδύμων, γνωστή σαν Twin to Twin Trasfusion Syndrome [TTS] – Σύνδρομο Μετάγγισης Αίματος. Πρόκειται για τις περιπτώσεις ανισομέρειας στην τροφοδότηση των δυο εμβρύων με αίμα από συγκοινωνούντα αγγεία. Το ένα έμβρυο αιμορραγεί, με το αίμα να διοχετεύεται στο άλλο. Αν εκείνο που δέχεται το υπερβολικό αίμα μεγαλώσει πολύ, το άλλο οδηγείται σε ασφυξία. Αλλά και το πρώτο, με υπερβολικό αίμα διατρέχει τον κίνδυνο κόπωσης της καρδιάς. Υπάρχει δυνατότητα διάσωσης και των δυο με χειρουργική επέμβαση με λέιζερ. Με την επέμβαση εντοπίζονται τα συγκοινωνούντα αιμοφόρα αγγεία και αχρηστεύονται ώστε να επέλθει η κανονική αιμοφόρα τροφοδότηση των εμβρύων. Ο Κύπρος Νικολαΐδης, που αναγνωρίζεται διεθνώς ως ο ειδικός για την αντιμετώπιση και αυτού του κινδύνου, κατέληξε στο συμπέρασμα ότι η επέμβαση δεν μπορεί να γίνει πριν από την 16η βδομάδα της εγκυμοσύνης.

Η 12η βδομάδα της εγκυμοσύνης είναι σταθμός καθοριστικής σημασίας για το έμβρυο. Πέραν των ανωμαλιών που σχετίζονται με τα δυο πιο πάνω σύνδρομα μπορούν να επισημανθούν διάφορα άλλα προβλήματα. Στα τελευταία τρία περίπου χρόνια η προσοχή του Κυπρίου κορυφαίου, στον τομέα του, επιστήμονα στρέφεται σ’ αυτά τα άλλα προβλήματα με επίκεντρο τις περιπτώσεις μιας υγιούς γυναίκας που κατά την εγκυμοσύνη παρουσιάζει άνοδο της πίεσης. Από τα δεδομένα της 12ης βδομάδας μπορεί να προβλεφθεί αν θα υπάρξει τέτοιος κίνδυνος. Σε τέτοια περίπτωση πρέπει να παρακολουθείται η έγκυος ώστε μόλις παρουσιασθεί πίεση να ληφθούν μέτρα με φαρμακευτικές αγωγές ώστε αυτή να μην φθάσει σε επικίνδυνο σημείο.

Αυτές οι περιπτώσεις θα είναι ανάμεσα στα θέματα που θα απασχολήσουν και τη συνδιάσκεψη που πραγματοποιείται αυτές τις μέρες στη Ρόδο.