Το χωριό της Αθηαίνου

«Κι επιμένεις σφηνωμένη στα πόδια των ειρηνευτών των ουδετέρων»

    Της Δέσποινας Β. Κωνσταντίνου

"….Αθηαίνου  και  επιμένεις  σφηνωμένη  στην  εσχατιά  του      λαβωμένου  κάμπου
με  τα  εικονοστάσια  της  υπομονής
κι  επιμένεις  σφηνωμένη  στα  πόδια  των  ειρηνευτών  των   ουδέτερων.
Στ’  όριο  των  ορίων…"
( Από  την ποιητική συλλογή  της  Δέσποινας  Κωνσταντίνου " Γολγίας  Αθηαίνου  Εγκώμιον",  εκδ. 2003)

Αθηαίνου,  ένα  όνομα  φορτωμένο  και  φορτισμένο. Φορτωμένο  ιστορία,  γεμάτη  ορόσημα  και  σταθμούς. Γόλγοι,  Μάλλουρα,  Αγροτικό  κίνημα,  Συνεργατισμός,  τοπική  Αυτοδιοίκηση,  μερικοί  μόνο  χαραχτηριστικοί  σταθμοί. Και  συγχρόνως  ένα  όνομα  φορτισμένο  με  το  συναίσθημα  του  να  ξυπνάς  και  να  βλέπεις  αντίκρυ  τα  βαρβαρικά  στίφη.

Η   ΤΟΠΟΘΕΣΙΑ  ΚΑΙ  Η  ΓΕΩΓΡΑΦΙΚΗ  ΦΥΣΙΟΓΝΩΜΙΑ  ΤΗΣ  ΑΘΗΑΙΝΟΥ
     
Η  Αθηαίνου,  απλώνεται  στις  νότιες  παρυφές  του  κάμπου  της  Μεσαορίας  και  μοιράζει  περίπου  στα  δύο  την  απόσταση  μεταξύ  Λευκωσίας  και  Λάρνακας. Ανήκει  διοικητικά  στην  επαρχία  Λάρνακας,  ενώ   θρησκευτικά  υπάγεται  στην  Ιερά  Αρχιεπισκοπή. Πριν   από  το  1974  η  Αθηαίνου  διατηρούσε  στενότερες  σχέσεις  με  τη  Λευκωσία,  κάτι  που  ήταν  φυσικό  να  υποτονίσει  μετά  την  κατάληψη  μέρους  του  δρόμου  Λευκωσίας – Λάρνακας  από  τα  τουρκικά  στρατεύματα. Σήμερα  διατηρεί  σχέσεις  και  με  τις  δυο  πόλεις.

Μεγάλο  μέρος  των  γειτονικών  της  οικισμών ,  όπως  τα  χωριά  Πυρόι, Τύμπου,  Μελούσια, Τρεμετουσιά  και  Λουρουτζίνα τελεί  υπό   τουρκική  κατοχή.  Υπό  κατοχή  τελεί  επίσης  και  το  85%  της  συνολικής  έκτασης  της  Αθηαίνου ( χωράφια,  καλλιεργήσιμη  γη).  Ο  γειτονικός  οικισμός Πετροφάνι,  που  βρίσκεται  δυο  χιλιόμετρα  νότια  της  Αθηαίνου  είναι  εγκαταλελειμένος.

Η  Αθηαίνου  είναι  χτισμένη  σε  γενικά  επίπεδο  έδαφος  που  περιβάλλεται  από  τα  υψώματα   Καφκάλλα (  ή  όρος  του  Πυρογιού)  στα  βορειοδυτικά,  Δύο Βούνι  και  Καλαποδάς   στα  νότια,  προς  την  κατεύθυνση  της  Αραδίππου.  Είναι Δήμος  και  αριθμοί  πάνω  από  4  χιλιάδες  κατοίκους.
    
Η  ΠΡΟΕΛΕΥΣΗ  ΤΟΥ  ΟΝΟΜΑΤΟΣ  ΤΗΣ

Το  όνομα  Αθηαίνου  συγκεντρώνει  αρκετές  ετυμολογικές  εκδοχές,  με  επικρατέστερες  τις  εξής:
Από  το  άττα  ή  άθθα,  αρχαία  λέξη  που  σημαίνει  μεγάλη  πέτρα,  δηλώνοντας  γενικά  το  πετρώδες  έδαφος  της  περιοχής.

Σύμφωνα  με άλλη  εκδοχή  η  ονομασία  προήλθε  από   κάποιους  Αθηναίους,  οι  οποίοι  κατοίκησαν  στην  περιοχή  και  έδωσαν  σ’  αυτή  το  όνομα  Αθηαίνου,  σ΄ ανάμνηση  της  πόλης  τους.
Υποψήφια  ετυμολογική  ανάδοχος  της  Αθηαίνου  είναι  και  η  νύμφη  Αθηαινώ,  που,  σύμφωνα  με  το  μύθο, έζησε  στην  περιοχή.

Κάποιος επίσης,  ονόματι  Αθηνογένης  που  ήρθε  από  την  Κωνσταντινούπολη  και  απέχτησε  μεγάλες  εκτάσεις  γης  στην  περιοχή,  διεκδικεί  κι  αυτός  μερίδιο  στην  ετυμολογική  διαμάχη  περί  του  ονομάτος  Αθηαίνου. Πάμε  στου Αθηνογένους  ( δηλαδή  τα  χτήματα ),  έλεγαν  οι  εργάτες.  Από  το  Αθηνογένους,  προέκυψε  αργότερα  η Αθηαίνου.

Αξίζει  να  σημειωθεί  πως  η  ονομασία  Αθηαίνου  βρισκόταν  σε  ισχύ  ήδη από  την πρώιμη   εποχή  της  Φραγκοκρατίας  στην  Κύπρο. (12ος  αιώνας).

Ενδιαφέρον  παρουσιάζει  και  το  όνομα  με το  οποίο  βάφτισαν  την  Αθηαίνου  οι  Τουρκοκύπριοι,  το  "κκιρατζίκκιογιου". Δεν  σημαίνει  παρά,  τόπος  των  αγωγιατών  κι  αυτό  διότι  επί  Τουρκοκρατίας και  Αγγλοκρατίας  πολλοί  Αθηαινίτες  ασκούσαν  το  επάγγελμα   του  αγωγιάτη.

Η ΙΣΤΟΡΙΑ  ΤΗΣ ΑΘΗΑΙΝΟΥ

Η  ιστορία  της  Αθηαίνου  είναι  τόσο  μακρά  όσο  και  η  ιστορία  του  ελληνισμού  στην   Κύπρο.  Όπως  είναι  γνωστό , οι  Αχαιοί  εγκαταστάθηκαν  στην  Κύπρο  γύρω  στο  1500 π. Χ  και  ίδρυσαν  τα  πρώτα  ελληνικά  βασίλεια.  Η  παράδοση  θέλει  ήρωες  του  Τρωικού  πολέμου  ιδρυτές  των  εν  λόγω   βασιλείων.  Ο  Τεύκρος   ίδρυσε  τη  Σαλαμίνα,  ο  Πράξανδρος  της  Λάπηθο,  ο  Κηφέας  την   Κερύνεια και  ο  Γόλγος,  ίδρυσε  το  βασίλειο  των  Γόλγων,  τον  πρόδρομο   θα  μπορούσε  να  λεχθεί της   κατοπινής  Αθηαίνου. Πατρίδα  του  Γόλγου,  αναφέρεται η  Σικυώνα  της  Πελοποννήσου.

Μια  άλλη  εκδοχη  θέλει  το Γόλγο  να  είναι  γιος  του  Άδωνη  και  της  Αφροδίτης. Εικάζεται  πως  στους  Γόλγους  υπήρχε  ναός  αφιερωμένος  στη  Γολγία  Αφροδίτη. Το  ολόχρυσο άγαλμά  της  μπορούσε  να τυφλώσει  όποιον  τολμούσε  να  το  κοιτάξει. 

Η  ιστορική  έρευνα  καταλήγει  στο  συμπέρασμα  πως  το βασίλειο  των  Γόλγων  γνώρισε  μεγάλη  ακμή.  Ο   βουκολικός  ποιητής  Θεόκριτος,  αναφέρεται  τον  3ο  π.Χ.  αιώνα  στους Γόλγους,  την  πόλη  της  Κύπρου  που  πήρε  τ’  όνομά  της  από  το Γόλγο,  γιο  του   Άδωνη  και  της Αφροδίτης.  

Οι  Γόλγοι  είχαν  άρτιο  υδρευτικό  σύστημα  και ήταν  περιτειχισμένο  βασίλειο. Οι νεκροί θάβονταν  έξω  από  τα  τείχη,  κάτι  που  μαρτυρείται  από  τα  αρχαιολογικά  ευρήματα. Επιδρομές  ή  σεισμοί κατέστρεψαν  μετέπειτα τους  Γόλγους,  ενώ  σήμερα  η  συγκεκριμένη  περιοχή  τελεί  υπό  κατοχή.

Ο   ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟΣ   ΧΩΡΟΣ   ΤΗΣ   ΜΑΛΛΟΥΡΑΣ

Η   Μάλλουρα,  περιοχή  που  βρίσκεται  6  περίπου  χιλιόμετρα  νοτιοδυτικά  της  Αθηαίνου,  συνέδεσε  από  το  1990  και  μετά,  τ΄ όνομά  της  με  το  όνομα  του  καθηγητή  Αρχαιολογίας  στο  Πανεπιστήμιο  Ντέιβιντσον  της  Αμερικής,  Μιχάλη  Τουμάζου. Η  μητέρα  του  Δρα  Τουμάζου,  Ευγενία  Χατζηγιαννακού  είναι  από  την  Αθηαίνου. Κάθε  καλοκαίρι  ο  Μ. Τουμάζος  και  ομάδα  φοιτητών  της  αρχαιολογίας  έρχονται   στην  Αθηαίνου  και   εργάζονται  για  να  φέρουν  στο  φως    τον  αρχαιολογικό  πλούτο  που  κρύβει  η  Μάλλουρα.

Με  βάση  τις  μέχρι  σήμερα   έρευνες  και  ανασκαφές,  η  Μάλλουρα  έχει  καταγραφεί  ως  χώρος  που  περιλαμβάνει  ιερό,  οικισμό  και  νεκροταφείο. Τα  διάφορα  ευρήματ α χρονολογούνται  από  τον  7ο π. Χ.   μέχρι  τον  9ο μ.Χ.  αιώνα. Η  πλειονότητά  τους  ανήκει  στην  Υστερομηκυναϊκή  εποχή.

Το  ιερό  της  Μάλλουρας  ανήκε  σε  άρρενα  θεότητα  και  η  μεγάλη  ακμή  του  τοποθετείται  στον  6ο αιώνα.  Επίσης  και  το 99%  των  αγαλμάτων  που  έφερε  στο  φως  η  αρχαιολογική  σκαπάνη  ανήκουν  σε  άρρενες  θεότητες,  όπως  τον  Πάνα,  τον  Απόλλωνα,  τον  Ηρακλή  και  τον  Δία- Άμμωνα  ή  Βαάλ- Άμμωνα,  μια  φοινικικής  προέλευσης  θεότητα.   

Κατά  τον  4ο  π. Χ. αιώνα  το  ιερό  υπέστη   καταστροφή,  αλλά  αναδιοργανώθηκε. Καταστράφηκε  οριστικά  από  τους  Χριστιανούς  το 2ο-3ο  αιώανα  μ. Χ. Αξιοσημείωτο είναι  πως ένα  χαραχτηριστικό  αγαλματίδιο  που  βρέθηκε   από  την  ομάδα του  Δρα  Τουμάζου,  εξωτερικά  μοιάζει  με  τον  Μωυσή  ή  τον  Καλό  Ποιμένα. Αυτός  είναι  προφανώς  ο  λόγος  για  τον  οποίο  οι  Χριστιανοί  δεν  το  κατέστρεψαν. Στην  πραγματικότητα  το  εν  λόγω  αγαλματίδιο  ανήκει  στον  Δία – Άμμωνα  ή  στο  Βαάλ  Άμμωνα.

Αναφορικά  με  τον  οικισμό  της Μάλλουρας  και  σύμφωνα πάντα  με  τις  έρευνες  της  ομάδας  Τουμάζου,  τα  αρχαιότερα  του  ίχνη  τοποθετούνται  στον 1ο αιώνα π. Χ.  Η  ύπαρξη  όμως  τάφων  του  7 ου  π.Χ.  αιώνα  σε  πολύ  κοντινή  απόσταση,  συνηγορεί  στο  ότι   η  χρονολόγηση  του  οικισμού  θα  τοποθετηθεί   οριστικά  σε  προηγούμενο  αιώνα. Μέχρι  στιγμής  άλλωστε,  έχει  ανασκαφτεί  ένα  μικρό  μέρος  του  οικισμού,  το  οποίο  κατοικήθηκε  από  τον  1ο  μέχρι  το  19ο  μ. Χ.  αιώνα.

Σε  απόσταση  800μ.  από  το  ιερό  έχουν  ανασκαφεί  2  ομάδες  τάφων  που  ανήκουν  στην  Αρχαική,  Ελληνιστική  και  Ρωμαική  εποχή.

Η  σημασία  του  οικισμού  της  Μάλλουρας  μπορεί  να  διαφανεί  και  από  το  γεγονός  ότι  σε  μεσαιωνικούς  χάρτες   συχνά  είναι  σημειωμένη  η  Μάλλουρα  και  όχι  η  Αθηαίνου.  
   
Η  ΕΤΥΜΟΛΟΓΙΑ  ΤΟΥ  ΟΝΟΜΑΤΟΣ  ΜΑΛΛΟΥΡΑ

Σύμφωνα  με  μια  ισχυρή  εκδοχή    η  Μάλλουρα  προέρχεται  από  το  αρχαίο  μαλλός  που  σημαίνει  μαλλί   προβάτου. Κατά  τον  Ησύχιο  μάλουρος  είναι  αυτός  που  έχει  άσπρη  ουρά.  Ετυμολογικά   συγγενική  είναι  και  η  λέξη μηλωτή    που  σημαίνει  προβιά. Η  ετυμολογική  αυτή  εκδοχή   συνδέεται  με  τη  λατρεία  του  Πάνα,  αγροτικής θεότητας.  

Η  ΑΘΗΑΙΝΟΥ  ΚΑΙ  ΤΟ  ΑΓΡΟΤΙΚΟ  ΚΙΝΗΜΑ

Η  Αθηαίνου,  μπορεί  κάποιος  να  ισχυριστεί,  αποτελεί  την  κοιτίδα  του  αγροτικού  κινήματος  της  Κύπρου.

1936: Εν  τω  μέσω  της  Παλμεροκρατίας,  η  οποία  απαγόρευσε  τη  λειτουργία  οργανώσεων,  αγρότες  της  Αθηαίνου  ίδρυουν  τη  Ρ.Ε.Α. ( Ρεσπερική  Ένωση  Αθηαίνου). Παρόμοιου  τύπου  οργανώσεις,  που  είχαν  σκοπό  την  προώθηση   και  επίλυση  των  αγροτικών  προβλημάτων  ιδρύθηκαν  την  ίδια  εποχή  και  σ’  άλλα  χωριά  της  Μεσαορίας.

Επικεφαλής  της  Ρ.Ε.Α.  τέθηκε  ο  Μελής  Ζαχαριάδης,  με  γραμματέα  το  νεαρό  τότε  Μιχαλάκη  Ιωσηφίδη  και  στενό  συνεργάτη  το  Χαρίδημο  Χατζηχάρο.
Η  επόμενη  χρονολογία – ορόσημο  δεν  είναι  άλλη από  το  1942.  Η  προσπάθεια για  συνένωση  των  κατά  τόπους  αγροτικών  ενώσεων   σε  παγκύπρια  οργάνωση ,  οδήγησε  εκατοντάδες   αγρότες   στην  Αθηαίνου  στις  31  Μαίου  1942.Το  απότοκο της  αυτής  της  προσπάθειας ,  γίνεται  πλέον  γνωστό  με  τ’  όνομα  Π.Ε.Κ.( Παναγροτική  Ένωση  Κύπρου).  Τις  εργασίες  του  ιστορικού  συνεδρίου  άνοιξε  ο  Μελής  Ζαχαριάδης   και  πρώτος  Γενικός  Γραμματέας εκλέγηκε  ο  Χαρίδημος  Χατζηχάρος. 
Έδρα  της    Π.ΕΚ.  ορίστηκε  η  Αθηαίνου. Το  συνέδριο  ενέκρινε  επίσης  το  καταστατικό  της  Π.Ε.Κ.  και  η  οργάνωση  εισήλθε  μαχητικά  στον  αγώνα  για  τα  δίκαια  των  αγροτών.  

Στα  χρόνια  που  ακολούθησαν  η  Π.Ε.Κ. συνδέθηκε  στενά  με  τη  διεκδίκηση  των  εθνικών  δικαίων  της  Κύπρου. Η  οργάνωση  αποτέλεσε  φυτώριο  αγωνιστών  και  μελών   της  ΕΟΚΑ.

Η  συμβολή  της  Αθηαίνου  και  των  ανθρώπων  της    στο  αγροτικό  κίνημα  συνεχίζεται  και  τις  δεκαετίες  που  ακολούθησαν.  Στα  1989  ο  Νίκος  Βύζακος  εκλέγεται  Γενικός  Γραμματέας  της  νεοσύστατης  τότε  αγροτικής  οργάνωσης  "Παναγροτικός".

ΟΙ  ΑΣΧΟΛΙΕΣ   ΤΩΝ  ΚΑΤΟΙΚΩΝ

Οι  κύριες  ασχολίες των  κατοίκων  της  Αθηαίνου  είναι  η  γεωργοκτηνοτροφία,  η  αρτοποιία (δίνει  το  13%  της  παγκύπριας  παραγωγής ),  η  αγροτική  βιομηχανία,   η  βιοτεχνία,  η  κατασκευή  τραχανά, λουκουμιών,  η  γαλακτοκομία,  οι  οικοδομές  κ.άλ.  Το  μεγαλύτερο  τμήμα  της  νέας  γενιάς  κατευθύνεται  στον  τομέα  των υπηρεσιών.

ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΑ     ΜΝΗΜΕΙΑ

"Οι  γειτονιές  τ’  Αϊ -  Σπυρίδωνα.
Ως  εκεί  που  μας  επιτρέπουν  να  πάμε.
Πιο  κοντά  δε  γίνεται  να  σου  κάνουμε  τον  εσπερινό.
Πιο  κοντά  δε  γίνεται  να  σου  ανάψουμε  τα  καντήλια…
Πιο  κοντά  στην  Τριμυθούντα  δε  γίνεται.
Και  φέτος  τουλάχιστον…."
(  Από  την  ποιητική συλλογή  "Γολγίας  Αθηαίνου  Εγκώμιον"  της  Δέσποινας  Κωνσταντίνου)

Η  κεντρική  πλατεία  της  Αθηαίνου  κοσμείται  από  δύο  εκκλησίες,  την  παλιά  και  τη  νέα,  που  είναι  αφιερωμένες  στην  Παναγία.

Η  παλιά  εκκλησία  είναι  αφιερωμένη  στη  Γέννηση  της  Θεοτόκου. Χτίστηκε,  σύμφωνα  με   επιγραφές  που  βρίσκονται στην  είσοδο  και  στον  άμβωνα,  το  1711.
Είναι  πετρόχτιστη  και  στολισμένη  με  τοιχογραφίες  και   παλιά  πιάτια,  κάτι  που  σπίνια  συναντάται  σε  ναούς  της Κύπρου.  Μέσα  στο  ιερό  υπάρχει  υπόγεια  σπηλιά  ή  σήραγγα.  Σύμφωνα  με  μια  εκδοχή ήταν  υπόγεια  αποθήκη . Άλλη  εκδοχή  θέλει  τη  σπηλιά  να  επικοινωνούσε  με  υπόγεια  αυλή,  απ’  όπου  τα  παιδιά   έρχονταν  στο  κρυφό  σχολειό.

Η  νέα εκκλησία   είναι  γνωστή  ως   Παναγία  η  Χρυσελεούσα.  Ο  θεμέλιος  της  λίθος  κατατέθηκε  στις  12.12.1947. Το  χτίσιμο της  εκκλησίας   βασίστηκε   σε  μεγάλο  μέρος  στην  εθελοντική  εργασία  των  Αθηαινιτών,  γι’  αυτό  και  κράτησε   πολύ.   Έτσι, η  πρώτη  λειτουργία  έγινε  στις 21.11.1959. 

Ο  ναός  κοσμείται  με  μαρμάρινο  ιταλικό  εικονοστάσιο  και  με  πολλές  εικονογραφίες  του  Αθηαινίτη  μοναχού  Καλλίνικου   Σταυροβουνιώτη .

Η  εκκλησία   του  Αγ. Γεωργίου

Κτίστηκε το  1880,  με  το  καμπαναριό  της  να  είναι  νεότερο (1929). Οι  εικόνες  του  εικονοστασίου  είναι  ιδιόμορφης  αναγεννησιακής τέχνης. Τοποθετούνται  χρονικά  στην  ίδια  εποχή  με  το  χτίσιμο  της  εκκλησίας.

Η  εκκλησία  του  Αγίου  Φωκά

Είναι  η  μοναδική  εκκλησία  της  Κύπρου  αφιερωμένη  στον  Άγιο  Φωκά. Αυτός  είναι  και  ο  λόγος  για  τον  οποίο  ο  Άγ.   Φωκάς ( Ιερομάρτυρας  από  τη  Σινώπη  του  Πόντου)  είναι  ο  πολιούχος  της   Αθηαίνου. Κάθε  χρόνο,  στις  22 Σεπτεμβρίου  γίνεται  πολύ  μεγάλη  πανήγυρη.

Η  εκκλησία   είναι  της  ίδιας  εποχής  με  εκείνη  του  Αγ. Γεωργίου. Οι  εικόνες  του  εικονοστασίου  είναι  λίγο  μεταγενέστερες. Πιθανολογείται  πως  στη  θέση  της  εκκλησίας  υπήρχε  στο  παρελθόν   μικρότερος   ναός. Αυτό  ενισχύεται  και  από  την  ύπαρξη  εικόνας  του  Αγ. Φωκά  του 18ου  αιώνα.

Το  ξωκλήσι  του  Αγ. Επιφανίου

Κτίστηκε  το  1994  στην  άκρη  του  χωριού  και  περίπου  στη  μέση  της απόστασης  από  το  ομώνυμο  κατεχόμενο  ξωκλήσι. Την  πρωτοβουλία  είχε  μια  ομάδα  Αθηαινιτών,  με  επικεφαλής  τον  Αντρέα Α. Πάντζιαρο.

Το  εκλησάκι  του  Αγ. Λαζάρου

Βρίσκεται  εντός  του  κοιμητηρίου  και  χτίστηκε το  1996  με  δωρεές  του  μ. Καλλίνικου.

Αναφέρουμε   επίσης  το  κατεχόμενο  ξωκλήσι  του    Αϊ – Φωθκιού,  που  εορτάζεται  στις  18 Ιουλίου. (  Άγιος  Φώτιος)

ΑΠΟΔΗΜΟΙ  ΑΘΗΑΙΝΙΤΕΣ – ΜΕΤΑΝΑΣΤΕΥΣΗ

Η  αναζήτηση  μιας  καλύτερης  ζωής  οδήγησε  τα  βήματα πολλών  Αθηαινιτών  σε  ξένες  χώρες.  Νέα  πατρίδα  για  πολλούς  Αθηαινίτες  έγιναν  οι  Η.Π.Α.,  ο Καναδάς,  η  Μ.Βρετανία,  η  Αφρική και  κυρίως  η  Αυστραλία.  Χαραχτηριστικά  αναφέρουμε  πως  η  πόλη  Γούλαγουνγκ   μοιάζει  μ΄ ένα  "γκέτο"  Αθηαινιτών  στη μακρινή  Αυστραλία,  λόγω  της  εκεί  μεγάλης  τους  συγκέντρωσης.

Δραστήριοι,  φιλόπονοι  κι  ευρηματικοί,  οι  Αθηαινίτες  της  διασποράς  διευθύνουν  με  επιτυχία  εστιατόρια,  επιχειρήσεις,  βιοτεχνίες  κ.λ.π. Σύνδεσμοι  Αθηαινιτών  υπάρχουν   σ’  όλες  τις  χώρες  όπου  έχουν   αυτοί  εγκατασταθεί. Διοργανώνουν  με  επιτυχία  χοροεσπερίδες,  εκδηλώσεις,  εθνικές  γιορτές  κ.λ.π.  Μεγάλο  μέρος    των  εσόδων  των  παροικιακών  εκδηλώσεων  δίδεται  για  κοινοφελείς   σκοπούς  στην  Αθηαίνου.

Ξεχωριστές  μορφές  απόδημων  Αθηαινιτών

Νίκος Μουγιάρης:  Γεννήθηκε  το  1945  στην  Αθηαίνου  και αποφοίτησε  το  Παγκύπριο  Γυμνάσιο. Σπούδασε  χημικός στη  Ν.Υόρκη  και  στη  συνέχεια  ασχολήθηκε  με  τη  βιομηχανία  καλλυντικών.Είναι  ιδιοχτήτης  του  εργοστασίου  Mana  Productions,  το  οποίο  κατασκευάζει  καλλυντικά  για  μεγάλο  αριθμό  εταιρειών  σε  ΗΠΑ  και  Καναδά.Ο Ν.Μουγιάρης  έκανε  μεγάλη  δωρεά  στο  γηροκομείο  της  Αθηαίνου  και  για  ανέγερση  του  βρεφονηπιοκομικού  - παιδοκομικού  σταθμού .  Η  δωρεά  αυτή  έγινε  στη  μνήμη  των  θείων  του  Γιώργου  και  Ελένης  Διγενή  Ταντή,  οι  οποίοι  τον  μεγάλωσαν.

Γιάννης  Κ.  Σταυρινού  Κραμβής:  Γεννήθηκε  στην  Αθηαίνου  το 1906 .  Το  1930  μετανάστευσε  στην  Αμερική. Έγινε  ιδιοχτήτης  εστιατορίων  και  επενδυτής  ακινήτων.

Μετά  από   έκκληση  του  πρώην  δημάρχου  Αθηαίνου  Αντρέα  Χατζηθεοχάρους,  έσπευσε  να  συνδράμει  στην  ίδρυση  του  γηροκομείου. Κατόπιν  δικών  του  δωρεών  χτίστηκε  η  πτέρυγα  Γιάννη  και  Μαρίας  Κραμβή.  Επίσης  με  δωρεές  του  κατασκευάστηκε το  προσκυνητάρι  της  καινούριας  εκκλησίας  της  Παναγίας.

Μιχαήλ  Γεωργίου:  Γεννήθηκε  στην  Αθηαίνου  το  1871. Στα  δεκαέξι  του  χρόνια  μετανάστευσε  στην  Αίγυπτο, για  αναζήτηση  εργασίας. Ακολούθως  εγκαταστάθηκε  στο  Σουδάν,  όπου  και  έζησε  για  40  περίπου  χρόνια.  Αναδείχτηκε  ως  ένας  από  τους  ισχυρότερους  οικονομικούς  παράγοντες  του  Σουδάν,  ενασχολούμενος  με  την  εμπορία  καφέ.

Αποκορύφωμα    των  δωρεών  του  προς  την Αθηαίνου  ήταν  η  ανέγερση  του  κλασικού  χτιρίου (1925),  όπου  και  στεγάστηκε  κατόπιν  το  Γυμνάσιο. Απεβίωσε το  1934.

ΑΘΗΑΙΝΙΤΕΣ  ΠΟΥ  ΔΙΑΚΡΙΘΗΚΑΝ  ΣΤΟΝ  ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΣΤΙΣ ΤΕΧΝΕΣ ΚΑΙ ΣΤΑ ΓΡΑΜΜΑΤΑ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

1. Μελής  Ζαχαριάδης (1901-1963). Ιδρυτικό  μέλος  της  Ρ.Ε.Α.  και  της  Π.Ε.Κ. Δημοσιογράφος,  μελετητής  της  ιστορίας  της   Κύπρου,  λαογράφος  και  εκδότης  του  περιοδικού  "Αγροτική  Κύπρος". Συνέγραψε  τον  ύμνο  της  Π.Ε.Κ.   και  πληθώρα  λόγων  εθνικού,  αγροτικού και  κοινωνικού  περιεχομένου.

2. Γιάννης  Κ.  Λάμπρου, ( γεν. 1939) φιλόλογος,  υπηρέτησε  στη  Μέση  Εκπαίδευση  της  Κύπρου.  Εξέδωσε  το  έργο  Ιστορία  του  κυπριακού: 1960 – 2004, Λευκωσία,  εκδ. Εν  τύποις,  2004. Αρθρογράφει  πάνω  σε  θέματα  ιστορικού και  φιλολογικού  περιεχομένου.

3. Μαρία  Ιωσηφίδου -  Μαρμαρά,  συγγραφέας  παιδικής  λογοτεχνίας  και  θεάτρου.

4. Ριάνα  Ξιούρου. Εξέδωσε το  παιδικό  έργο Τα παιδιά  δεν  πετούν μόνο  στα  όνειρα, Λευκωσία,  εκδ. Ιδιομορφή,  2003. Η  εικονογράφηση  είναι  δική  της.

5. Μιχάλης  Χατζηπιερής. Γεννήθηκε το  1955  στην  Αθηαίνου.  Αγωνίστηκε  ως ποδοσφαιριστής του  Οθέλλου,  του  ΑΠΟΕΛ  και  της  Εθνικής  Κύπρου. Η  πρώτη  του  ποιητική συλλογή  εκδόθηκε  το  1993 με  τον  τίτλο  'Στην  προκυμαία  της  σκέψης'. Το  1995  εικοσιένα  ποιήματά  του  δημοσιεύτηκαν  στο  βιβλίο  'Σου  φωνάζω Λευκωσία',  μια  ομαδική  δουλειά  Ελληνοκυπρίων  και  Τουρκοκυπρίων   συγγραφέων  και  καλλιτεχνών.

6. Ο  Κυριάκος ( Garry  )  Ηρακλέους. Ζει  στο  εξωτερικό.

7. Ο   Αντρέας  Ιακωβίδης .Φιλόλογος, υπηρέτησε  στη  Μέση  Εκπαίδευση  της  Κύπρου . Εξέδωσε  μυθιστορήματα  και  τον  Επιτάφιο  του  Περικλή  του  Θουκυδίδη,  Λάρνακα,  1980,  με  εισαγωγή,  μετάφραση ,  σχόλια  και  ερωτήσεις  από τον  ίδιο  το  συγγραφέα.

8. Ο κ.κ.  Γεώργιος ( Παπαχρυσοστόμου),  συμμετείχε  στη  συγγραφική  ομάδα  βιβλίων  χημείας  για  τη  Μέση Εκπαίδευση.

9. Η  Δέσποινα  Κωνσταντίνου ( γεν.1977,  Λάρνακα). Είναι  εγγονή  του  μ. Θεοχάρη  Παπαπαύλου ( Σπανού).  ‘Εχει  εκδώσει  την  ποιητική  συλλογή  Γολγίας  Αθηαίνου  Εγκώμιον,  Λάρνακα, 2003. Επίσης  συγγραφέας  κυπριώτικων   σκετς,  άρθρων  μουσικολογικού  περιεχομένου  και  συνεργάτιδα  της  εφημερίδας  "Παροικιακή"  του  Λονδίνου  και  του  περιοδικού  "Άνευ".

ΤΕΧΝΕΣ

1. Ο  μοναχός  Καλλίνικος  Σταυροβουνιώτης,  αγιογράφος.Με  δωρεές  του  ανεγέρθηκε  το  Καλλινίκειο  Δημοτικό  Μέγαρο. Εξέδωσε  βιβλίο  για  την  αγιογραφία.

2. Ο  Γιώργος  Κεπόλας,  σπούδασε  στην  Αμερική  συντήρηση  εικόνων. Κατασκευαστής  έργων  με  ψηφιδωτό. Εξέδωσε  το βιβλίο  "Τα  έργα  της  υπομονής"  από  τις  εκδόσεις  Εν τύποις

3. Ο  λαϊκός  ποιητής  Παρασκευάς  Παστού
και  άλλοι.

ΙΔΡΥΜΑΤΑ

1. Ο  κοινοτικός  Παιδοκομικός -   Βρεφοκομικός    Σταθμός   Γεώργιου  και  Ελένης   Διγενή   Ταντή. Αξίζει  να  σημειωθεί  πως  στην   Αθηαίνου   λειτούργησε  ο    πρώτος  παγκύπρια  παιδοκομικός  σταθμός  κατά  το  έτος  1954.

2.  Το   Κωνσταντινελένειο  Κέντρο  Ενηλίκων.  Ιδρύθηκε  το  2001  με  δωρεές  του  Πανοσιολογιότατου  Αρχιμανδρίτη  π. Ευθύμιου  Επιφανίου( γεν. 1935,  Αθηαίνου),  στη  μνήμη  των  γονιών  του  Κωνσταντίνου  και  Ελένης  Φαλά. Το  Κέντρο  παρέχει  δημιουργική απασχόληση,  ψυχαγωγία,  κατ’  οίκον  φροντίδα,  φαγητό  σε  ηλικιωμένους  και  σ’  άλλους  που  χρειάζονται  τα  πιο  πάνω. Ο  π.  Ευθύμιος  είναι  εγκατεστημένος  στην  Αθήνα  και  διατέλεσε  θεολόγος  στην  Μέση  Εκπαίδευση  της  Ελλάδας.

3.Η  Κλεάνθειος  Κοινοτική  Στέγη  Ηλικιωμένων. Χτίστηκε  με  δωρεά  του  απόδημου  Κλεάνθη  Κουμενή  του  1983.

ΣΩΜΑΤΕΙΑ-  ΣΥΛΛΟΓΟΙ

1. Η  Ένωση  Νεολαίας Αθηαίνου . Ιδρύθηκε   το  Μάη  του  1998  με  σκοπό  την  ενεργοποίηση  των  νέων  της  κωμόπολης  και  τη  διάδοση  του  αθλητισμού. Δραστηριοποιήθηκε  στον  τομέα  της  χειροσφαίρισης, στα  ανθεστήρια  και  αλλού.

2.  Το  σωματείο   "Οθέλλος"  Αθηαίνου. Είναι  το  αρχαιότερο  της  Αθηαίνου.  Ιδρύθηκε  το  1933.  Από  το  1968  αγωνίζεται  στις  μικρές  κατηγορίες  του  πρωταθλήματος    της  Κ.Ο.Π. Επέδειξε  αξιόλογη  δράση  στο  θεατρικό  και  χορευτικό   τομέα,  στην   πετόσφαιρα  και  τον  κλασικό  αθλητισμό,

3.Ο  "Ορφέας"  Αθηαίνου. Προέκυψε  από  την  οργάνωση  ΑΟΝ  που  ιδρύθηκε  το  1948  και  μετονομάστηκε  σε  ΕΔΟΝ  το  1959.  Το  1962  πήρε  την  οριστική  ονομασία Ορφέας.

4. Ο  Πολιτιστικός  Όμιλος  του  Δήμου  Αθηαίνου. Διατηρεί  χορευτικό    και  θεατρικό    τμήμα  κια  μιχτή  χορωδία  ενηλίκων.

5.Ο  Πολιτιστικός  Σύλλογος  "Μάλλουρα". Διατηρεί  χορευτικό  και  θεατρικό  τμήμα.

6. Ο  Πολιτιστικός  Σύλλογος  Ρ.Ε.Α.  Αθηαίνου.

Παλιότερα  λειτούργησε  και  το  σωματείο  "Γόλγοι"  Αθηαίνου.  Ιδρύθηκε  το  1977  και  αγωνίστηκε  στο  αγροτικό  πρωτάθλημα  της  Κ.Ο.Π.

Ο  ΣΥΝΕΡΓΑΤΙΣΜΟΣ

 Στην   Αθηαίνου  λειτούργησε    η  δεύτερη  στην  Κύπρο  Συνεργατική  Πιστωτική  Εταιρεία,  το  1916. (Η  πρώτη  λειτούργησε  το  1909  στο  Λευκόνοικο).

Η  ΤΟΠΙΚΗ  ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗ

Από  το  1986,  χρονιά  κατά  την  οποία  καταργήθηκε  το  διοριστικό  σύστημα  στην  τοπική  αυτοδιοίκηση  διατέλεσαν  αιρετοί  δήμαρχοι  Αθηαίνου  οι   εξής:
Κώστας  Σάκκαλος ( 1986-1996),  Παναγιώτης  Κουμής ( 1996 –2001),  Γαβριήλ  Καζάζης ( 2001- 2006).  Στις τελευταίες εκλογές του 2006 εξελέγει Δήμαρχος ο κ. Σπύρος  Παπουής, με Αντιδήμαρχο τον κ. Κυριάκο Παμπόρη, για τη θητεία 2007-2011.

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ 

1. Η Αθηένου,  έκδ. Δήμου  Αθηαίνου,  2001.

2. Γεωργιάδη  Κλεάνθη :  Ιστορία  της  Κύπρου, Λευκωσία, 8η  έκδ., 1978.

3.Ημερολόγιο  1990, Λευκωσία, έκδ.  Δήμου  Αθηαίνου,  1990.

4.   Σταυριανού   Αντρέα,  Δ.:  Νέο  Ετυμολογικό  Λεξικό, Λάρνακα, 1997.

5.Το  Αγροτικό  Κίνημα, Πρόσωπα  και  γεγονότα (  26.01.2003),  στη  σειρά  Κύπρος -  Ιστορία, Λευκωσία,  εκδ.Φιλελεύθερος, 2003.

6. Προσωπικές  πληροφορίες  από  τον  κ.  Βάσο  Κωνσταντίνου.

 

Η Ξυλοφάγου

  Του Ανδρέα Π. Πολυδώρου

Θέση του χωριού
Στη νοτιοανατολική άκρη της Κύπρου, τρία περίπου μίλια από το ακρωτήριο Πύλας, σ' ένα χαμηλό οροπέδιο, ευρίσκεται το πατατοπαραγωγικό χωριό Ξυλοφάγου, με πληθυσμό 2500 περίπου κατοίκων το 1969. Σήμερα, (1989) ο πληθυσμός του χωριού μαζί με τους πρόσφυγες που ζουν σ' αυτό είναι γύρω στις 5000. Είναι ένα από τα Κοκκινοχώρια της νοτιοανατολικής Μεσαορίας και ανήκει στην επαρχία Λάρνακας. Τα πιο κοντινά χωριά είναι η Ορμήδεια, το Λιοπέτρι και το Αυγόρου. Απέχει 19 χιλιόμετρα από την Αμμόχωστο και 26 από τη Λάρνακα. Συνδέεται απ' ευθείας με άσφαλτο και με τις δύο πόλεις. Συνδέθηκε, επίσης με άσφαλτο, το 1976 με το Αυγόρου και το 1982 με την Αγία Νάπα.

Το όνομα του χωριού

Υπάρχουν πολλές παραδόσεις σχετικές με την ονομασία του χωριού.
Ο Σίμος Μενάρδος γράφει: «Και κώμη της Αμμοχώστου λέγεται άνευ ονομαστικής, του Ξυλοφάγου, πιθανώτατα δ' εκεί υπήρχε κτήμα τι ανδρός, επονομαζομένου Ξηροφάγου» (Βλ. βιβλίο ‘Τοπωνυμικαί και λαογραφικαί μελέται’, σελ. 62).

Ο Νέαρχος Κληρίδης υιοθετεί την άποψη του Μενάρδου. «Το όνομα του, (γράφει,) το χρεωστεί στο επώνυμο του πρώτου οικιστή, ο οποίος ονομαζόταν Ξηροφάγος. Είναι και ο συνοικισμός αυτός δημιούργημα των χρόνων της Τουρκοκρατίας. Στην περιοχή του, που ήταν ακατοίκητη κατά τα Βυζαντινά χρόνια, ιδρύθηκαν μοναστήρια, που σήμερα μονάχα τα ονόματά τους σώζονται και είναι απλές τοποθεσίες. Τέτοια ήσαν δύο: του Αγίου Ευσταθίου, που σήμερα η τοποθεσία λέγεται Άις Στάθης και της Αγίας Βαρβάρας» (Βλ. βιβλίο ‘Χωριά και Πολιτείες της Κύπρου’, σελ. 177).
Πραγματικά υπάρχει το ξωκλήσι του Άη Στάθη, μεταξύ Ξυλοφάγου και Σωτήρας. Αυτό ανήκει μάλλον στη Σωτήρα. Αλλά δεν θυμούνται οι κάτοικοι να υπήρξε ποτέ μοναστήρι ή ξωκλήσι της Αγίας Βαρβάρας. Ούτε και τοποθεσία με το όνομα αυτό υπάρχει.

Ο Ν. Γ. Κυριαζής, επαναλαμβάνει το Μενάρδο.

Όμως, ας δούμε και τι λέγουν οι κάτοικοι του χωριού:
Το αρχικό όνομά του ήταν Πυλιδώριον. Από το ακρωτήριο Πύλας, που είναι πολύ κοντά, και το οροπέδιο που ευρίσκεται πάνω στο ακρωτήριο.

Όσον αφορά το σημερινό όνομα του χωριού υπάρχουν τρεις εκδοχές.

1. Μια παράδοση λέγει, πως οι πρώτοι οικιστές, οι οποίοι ήταν βοσκοί, που κατέφυγαν εδώ για να γλιτώσουν από τις καταπιέσεις των Τούρκων, δεν άφηναν ξένο - τούρκο, ληστή ή πειρατή - να πατήσει πόδι και γι' αυτό το χωριό ονομάστηκε στην αρχή Ξενοφάγου. Αναφέρομε σχετικά το πιο κάτω περιστατικό.
Κάποτε μπήκαν πειρατές σε μια σπηλιά, στα νότια του χωριού, γνωστή ως «μάντρα του ξένου». Η γυναίκα του βοσκού, που έψηνε χαλλούμια αντιλήφθηκε τις κακές διαθέσεις τους. Με τα λόγια της τους παραπλάνησε να καθυστερήσουν, ενώ ταυτόχρονα συδαύλιζε τη φωτιά. Σε μια στιγμή που η προσοχή τους ήταν στραμμένη αλλού, τους έχυσε ζεματιστό «νορό» και τους έκαψε.

2. Η θάλασσα της περιοχής είναι γνωστή από τα πανάρχαια χρόνια για τα ναυάγια, που προκαλούσε. Πολύ συχνά οι φουρτούνες έριχναν πάνω στα βράχια τα καράβια και τα έκαναν συντρίμια. 0 τόπος αυτός που «έτρωγε τα ξύλινα καράβια» ονομάστηκε Ξυλοφάου.

3. Η περιοχή από τη Δεκέλεια ως την Αγία Νάπα ήταν ένα πυκνό δάσος από αόρατους, χαρουπιές και ελιές. Το δάσος αγκάλιαζε το χωριό. Σήμερα δεν υπάρχει ούτε σημάδι από το πυκνό εκείνο δάσος, εξαιτίας της μαζικής εκκοπής των δένδρων από τους κατοίκους. Η εξαφάνιση του δάσους συμπληρώθηκε κατά το Β' Παγκόσμιο Πόλεμο.
Κάποτε, όταν το δάσος ευρισκόταν στην ακμή του, εμφανίστηκε σκουλήκι, προφανώς έντομο, το οποίο κατέτρωγε τα τρυφερά βλαστάρια των δένδρων και τα κατέστρεφε. Οι κάτοικοι ονόμασαν το σκουλήκι εκείνο «ξυλοφάον». Άλλοι υποστηρίζουν πως ήταν σμήνη ακρίδων. Με τον καιρό επικράτησε να ονομάζεται και το χωριό Ξυλοφάου.

Η παράδοση αυτή θεωρείται από τους κατοίκους ως η επικρατέστερη.

Η Ιστορία του χωριού

Ο πληθυσμός είναι αμιγής ελληνικός. Το σημερινό χωριό έχει ηλικία που μόλις ξεπερνά τα 200 χρόνια. Ο γέρο-Νικόλας, ο επονομαζόμενος Διοικητής, θυμόταν το χωριό με 30 οικογένειες.  (Ο γέρο-Νικόλας πέθανε το 1970, σε ηλικία 97 χρόνων).

Ο παππούς του γέρο-Νικόλα, ο Ανάστασης, ήταν γιος του Χ" Γιώρκη, ενός από τους πρώτους οικιστές, από τη Δερύνεια. Από τη Δερύνεια ήταν, επίσης, και ο Δήμητρος, τον οποίο θα συναντήσουμε και σ' άλλη περίπτωση σ' αυτή τη μελέτη. Μεταξύ των πρώτων οικιστών ήταν ο Γιωρκής Γούκος από τη Λύση, ο Χ" Γιωρκής και ο Κκολός από την Τράπεζα. Από την Τράπεζα μετοίκησαν, επίσης, εδώ 4 μοναχοί με τα κοπάδια τους για να γλιτώσουν από τις ενοχλήσεις των Τούρκων. Μετοίκησαν, επίσης, εδώ οικιστές από την Καλαβασό, τα Λειβάδια, την Ορμήδεια, τη Μυτιλήνη και το Κρανίδι. Αργότερα, βέβαια, και από άλλα μέρη.

(Σημ.: Η Τράπεζα, σύμφωνα με τις πληροφορίες που δίνει ο Νέαρχος Κληρίδης στο βιβλίο του «Χωριά και Πολιτείες της Κύπρου», σελ. 235, ήταν κοντά στο σημερινό χωριό Αχερίτου και καταστράφηκε κατά την επιδρομή των Μαμελούκων στα 1425 μ.Χ. μαζί με άλλα γειτονικά χωριά. Όσοι κάτοικοι είχαν απομείνει, ξανακατοίκησαν στο χωριό τους, γιατί στα 1563, εποχή των Ενετών, δοκίμασαν να ξανακτίσουν την εκκλησία της Παναγίας της Τράπεζας, μα φαίνεται πως ο συνοικισμός σιγά-σιγά έφθινε, και, στα 1707, διαλύθηκε οριστικά.  Η μετανάστευση κατοίκων της Τράπεζας στη Ξυλοφάγου πρέπει να σχετίζεται με τη διάλυση του χωριού αυτού).

Οι πρώτοι κάτοικοι του χωριού ήταν βοσκοί και οι λόγοι που τους έσπρωξαν να εγκατασταθούν εδώ ήταν πολλοί: α) Η περιοχή ήταν ένας απέραντος βοσκότοπος ένεκα του δάσους και του βραχώδους ακαλλιέργητου τότε εδάφους, β) Τα μέρη αυτά ήταν τότε απόμερα και οι ενοχλήσεις από τους Τούρκους ήταν πιο αραιές, γ) Το χωριό δεν φαίνεται από τη θάλασσα λόγω της «παμπούλας» που υψώνεται στα νότια και έτσι γλίτωνε από τους πειρατές, που συχνά ρήμαζαν τα παράλια χωριά, δ) Το νερό που υπήρχε σε παλαιότερα πηγάδια.

Το σημερινό χωριό ευρίσκεται στη θέση είτε του Πυλιδωρίου είτε άλλου συνοικισμού που εγκαταλείφθηκε. Η εκκλησία λογουχάρη του Αγίου Γεωργίου, ο οποίος είναι ο πολιούχος του χωρίου, είναι οικοδόμημα του 16ου αιώνα κατά το Rupert Gunnis (Βλ. το βιβλίο του “Historic Cyprus”, σελ. 465).

Στα ΒΑ της εκκλησίας και σε απόσταση 50 περίπου μέτρων σώζονται τα θεμέλια μεσαιωνικού οικοδομήματος γνωστού ως «Πύρκου της Ρήγαινας». Πρέπει, λοιπόν, να υπήρχε εδώ κάποιο φέουδο (τσιφλίκι) στα χρόνια των Φράγκων ή των Ενετών. Δίπλα στον «Πύρκον» ήταν ένα πλατύ πηγάδι από το οποίο αντλούσαν νερό που έπεφτε σε δεξαμενή, από όπου προχωρούσε και πότιζε τα περιβόλια. Μέρος των πετραυλάκων και τα θεμέλια της δεξαμενής σώζονται μέχρι σήμερα.

Ακριβώς, πάνω στα θεμέλια του «Πύρκου της Ρήγαινας» είναι κτισμένο σήμερα το σπίτι του Δημήτρη Πετρή Κυριάκου. Αλλά και στη θέση των περιβολιών είναι σήμερα κτισμένα σπίτια.

Κανένας από τους σημερινούς κατοίκους του χωριού δεν γνωρίζει τίποτε περισσότερο εξόν από το όνομα «Πύρκος της Ρήγαινας», που σημαίνει πως οι πρώτοι οικιστές βρήκανε τον τόπο ολότελα ακατοίκητο.

Μια άλλη απόδειξη ότι ζούσαν εδώ άνθρωποι στα χρόνια του Μεσαίωνα είναι και ο «Πύρκος» που είναι κτισμένος στο πιο ψηλό σημείο της «παμπούλας» στα νότια του χωριού.

Μια τρίτη απόδειξη ότι ζούσαν εδώ άνθρωποι, στα χρόνια, τουλάχιστο, της Φραγκοκρατίας και της Ενετοκρατίας είναι ότι σε χάρτη που εκδόθηκε το 1573 στην Αμβέρσα από τον Abraham Ortelius σημειώνεται, ακριβώς στη θέση που ευρίσκεται σήμερα η Ξυλοφάγου, χωριό με το όνομα Filofuo. Νοουμένου ότι πολλά χωριά σημειώνονται με παρεφθαρμένα ονόματα στους χάρτες εκείνης της εποχής μπορούμε να υποθέσουμε ότι το «Filofuo» είναι παρεφθαρμένο όνομα της σημερινής Ξυλοφάγου.

Αξίζει, επίσης, να αναφέρουμε ότι υπάρχουν χαλάσματα παλαιών συνοικισμών στις εξής τοποθεσίες γύρω από τη Ξυλοφάγου: Χαλάσματα, Χαλοσπιθκιά, Χορτάτζια, Μάλλουρας και αλλού.

Ο Τζιηγκούλ Αγάς και η οικογένεια του Δήμητρου και της Πεζούνας

Στη μνήμη των κατοίκων του χωριού διατηρείται ζωηρά η ιστορία του Τζιηγκούλ Αγά. Ένα ζωντανό παράδειγμα των ατιμιών των Τούρκων αγάδων και των εξευτελισμών που πάθαιναν οι ραγιάδες απ' αυτούς, αλλά και της τόλμης και της αξιοπρέπειας που δεν έλειψαν από τους Έλληνες και στα πιο μαύρα χρόνια της σκλαβιάς.

Ήταν τα τελευταία χρόνια της Τουρκοκρατίας. Η Ξυλοφάγου ήταν ένα πολύ μικρό χωριό με 15 το πολύ οικογένειες. Ο Τζιηγκούλης, τούρκος αγάς, φερμανλής, από τη Λάρνακα, συχνά πέζευε στου φίλου του Χατζιή Μυτέλλα, προεστού της Ξυλοφάγου, τρωγόπινε όσο του έκανε κέφι, συνέχιζε το ίδιο σ' άλλα χωριά για να ξαναγυρίσει σύντομα πάλι. Ποιος μπορούσε να του χαλάσει χατήρι για την όποια του απαίτηση, ή να του αρνηθεί φιλοξενία;

 

 

                ΞΥΛΟΤΥΜΒΟΥ

ΓΕΩΓΡΑΦΙΚΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ

  Του Δημήτρη Κυριάκου

 

Η Ξυλοτύμβου ή Ξυλοτύμπου είναι ένα από τα μεγαλύτερα χωριά της επαρχίας Λάρνακας. Βρίσκεται στην περιοχή των Κοκκινοχωρίων περί τα 16 χιλιόμετρα βορειοανατολικά της πόλης της Λάρνακας και πάνω στο δρόμο που οδηγεί στην Αμμόχωστο.
   Καταλαμβάνει διοικητική έκταση 2470 περίπου εκταρίων. Το χωριό αποτελεί νησίδα της Κυπριακής Δημοκρατίας, ενώ η υπόλοιπη έκταση των κτημάτων περιλαμβάνεται στο έδαφος των βρεττανικών στρατιωτικών βάσεων της Δεκέλειας.
   Το χωριό είναι κτισμένο σε μέσο υψόμετρο 60 μέτρων από την επιφάνεια της θάλασσας. Το όλο τοπίο είναι πεδινό, ενώ από τη Δεκέλεια αρχίζει μια κλίση προς τη θάλασσα.
   Δέχεται μια χαμηλή μέση ετήσια βροχόπτωση, η οποία φθάνει τα 336 χιλιοστόμετρα που ήταν ο μέσος όρος της περιόδου 1951-1980.
   Το όνομα του χωριού προέρχεται κατά μια εκδοχή από ένα ξύλινο τύμβο που βρέθηκε στα ανατολικά της κοινότητας. Λέγεται, ότι είναι ένας από τους πολλούς τάφους που λεηλάτησε ο περιβόητος Λουίζι Πάλμα ντι Τσεσνόλα, πρόξενος της Αμερικής τότε στην Κύπρο. Στα 1882, είχε ανασκάψει σε αυτή την περιοχή του χωριού λαξευτό τάφο με ξύλινη επένδυση-διακόσμηση.
   Σε παλιούς ενετικούς χάρτες και στο χάρτη A. Ortelious του 1573, στο σημείο που βρίσκεται η Ξυλοτύμβου, η περιοχή αναφέρεται ως Timbo. Φαίνεται, ότι μάλλον κάποιο ιδιωτικό φέουδο παρά οικισμός θα ήταν, γιατί διαφορετικά σήμερα θα βρίσκαμε παλιά κτίσματα ή ερείπια κατοικιών. Στους παλιούς χάρτες πρέπει να αναφέρουμε, ότι βρίσκονταν σημειωμένα και αρκετά φέουδα.
   Τα μόνα κτίσματα που υπάρχουν και ανάγονται στην εποχή των Φράγκων και Ενετών είναι τα δύο εκκλησάκια του Αγίου Βασιλείου (12ος αιώνας) και της Αγίας Μαρίνας (14ος ή 15ος αιώνας), που βρίσκονται στα δυτικά του χωριού.
   Στα προχριστιανικά χρόνια, θα είχε κατοικηθεί η περιοχή αυτή. Αυτό, μας το βεβαιώνουν οι πολλοί τάφοι που βρέθηκαν. Εκεί που βρίσκονται τα δύο εκκλησάκια υπάρχει νεκρόπολη των Ελληνι-στικών χρόνων. Συνεπώς, θα πρέπει να υπήρχε εκεί κοντά ένας αρχαίος οικισμός. Ο R. Gunnis (1936) γράφει, ότι είχε επισκεφθεί τους αψιδωτούς αυτούς τάφους σκαλισμένους στο σκληρό βρά-
χο κοντά στο ξωκλήσι της Αγίας Μαρίνας. Ο G. Jeffery (1918) γράφει, ότι οι τάφοι αυτοί είχαν εξερευνηθεί το 1882, ίσως από τον Τσεσνόλα ή άλλους αρχαιοκάπηλους.
   Μια άλλη εκδοχή, που μπορούμε να υποστηρίξουμε σχετικά με το όνομα του χωριού είναι ότι, αφού το δεύτερο συνθετικό, τύμβος (τάφος), το πήρε από τους πολλούς τάφους που υπάρχουν στην περιοχή ή από το Timbo των Φραγκικών ή Ενετικών χρόνων, το πρώτο συνθετικό ίσως να το πήρε από την άφθονη ξυλεία που υπήρχε γύρω από το χωριό.
   Οι παλαιότεροι θυμούνται, ότι η γύρω περιοχή ήταν καλυμμένη με δάση αοράτων, σχινιών, κ.α.. Τα περισσότερα χωράφια του χωριού δημιουργήθηκαν από το κόψιμο αυτών των δέντρων.
   Ο Κώστας Πιλαβάκης στο περιοδικό «Λαογραφική Κύπρος» (1978), στα κυπριακά τοπωνύμια αναφέρει, ότι η Ξυλοτύμβου ίσως να προήλθε από το ξηρός τύμβος, κάτι για το οποίο υπάρχει μεγάλη επιφύλαξη.
   Ο Νέαρχος Κληρίδης στο βιβλίο του «Χωριά και Πολιτείες της Κύπρου» (1961), αναφέρει για την Ξυλοτύμβου τα πιο κάτω:
   «Ο συνοικισμός της Ξυλοτύμβου είναι νέος. Στα χρόνια των Φράγκων και των Ενετών δεν υπήρχε. Δημιουργήθηκε στα χρόνια της Τουρκοκρατίας. Στην αρχή ιδρύθηκαν εδώ μερικές στάνες βο-
σκών που ήταν κάτοικοι του γειτονικού χωριού, Περγάμου. Οι βοσκοί αυτοί άρχισαν ο ένας μετά τον άλλο να κτίζουν κοντά στις στάνες και την κατοικία τους. Έτσι, άρχισε να σχηματίζεται ο συνοι-
κισμός, αλλά χωρίς εκκλησία. Οι κάτοικοι για εκκλησιασμό κατέφευγαν στο Πέργαμο, που υπήρχε ο περίφημος ναός του Αγίου Ιωνά, ο οποίος ασκήτεψ&